Chuyên mục
Soạn văn 8

Soạn bài Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Soạn bài Miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự
I. Sự kết hợp các yếu tố kể, tả và biểu lộ tình cảm trong văn bản tự sự

– Kể: thuật lại những sự việc, nhân vật, hoạt động.
– Tả: tập trung chỉ ra những tính chất,màu sắc, đặc điểm của sự vật, sự việc, hành động của nhân vật.
– Biểu cảm: là việc bộc lộ, bày tỏ cảm xúc, thái độ của người viết đối với những sự vật, sự việc có trong văn bản tự sự.

1. Yếu tố miêu tả và các yếu tố biểu cảm trong đoạn văn trong SGK. Đây là đoạn trích kể lại cuộc gặp gỡ cảm động của nhân vật “tôi” với người mẹ lâu ngày xa cách. Có các chi tiết như:

– Mẹ tôi vẫy tôi.
– Mẹ kéo tôi lên xe.
– Tôi òa lên khóc.
– Mẹ tôi cũng sụt sùi theo.
– Tôi ngồi bên mẹ, ngả đầu vào cánh tay mẹ, quan sát gương mặt của mẹ.

Các yếu tố miêu tả:

– Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, ríu cả chân lại.
– Mẹ tôi không còm cõi.
– Gương mặt vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật màu hồng của hai gò má.

Các yếu tố biểu cảm:

– Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và được ôm ấp cái hình hàu máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc. -> Đây là câu biểu lộ sự suy nghĩ trước một hành động của nhân vật.
– Những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo và những hơi thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ thường. Đây là câu bộc lộ sự cảm nhận bằng những giác quan và bằng cả trái tim, sự biểu cảm tình cảm sâu sắc.
– Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ…để bàn tay mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm và gãi rôm ở sống lưng cho mới thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng. Đây là câu phát biểu cảm tưởng của cá nhân với hành động của nhân vật.

-> Những yếu tố miêu tả và biểu cảm trong một văn bản tự sự không thể tách rời nhau, chúng đan xen vào nhau, vừa kể, vừa tả vừa biểu cảm. Chúng bổ trợ cho nhau tạo nên sự hấp dẫn, rất cảm xúc trong mỗi tác phẩm.

soan bai mieu ta trong van ban tu su

2. Bỏ hết các yếu tố miêu tả và biểu cảm, chỉ chép lại câu văn kể người và sự việc thành một đoạn văn: “Mẹ tôi vẫy tôi. Tôi chạy theo chiếc xe chở mẹ. Mẹ kéo tôi lên xe.Tôi òa khóc. Mẹ tôi khóc theo. Tôi ngồi bên mẹ,ngả đầu và cánh tay mẹ, quan sát gương mặt mẹ”

Nhận xét:

– Nếu không có các yếu tố miêu tả thì cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con của đoạn văn mất đi phần sinh động, những hình ảnh đặc tả hình ảnh người mẹ qua gương mặt, hành động, cử chỉ, diện mại của sự việc và nhân vật sẽ mất đi.
– Yếu tố biểu cảm ở đây có vai trò rất quan trọng, nó thể hiện được tình mẫu tử sâu sắc, tình yêu thương của người mẹ đối với người con và cả những cảm xúc rất chân thành của người con nghẹn ngào khi gặp lại mẹ.
– Các yếu tố miêu tả và biểu cảm đã tăng thêm ý nghĩa cho truyện thêm sâu sắc.

3. Nếu bỏ các yếu tố kể trong đoạn văn, chỉ để lại các câu miêu tả và biểu cảm thì đoạn văn không còn được gọi là một câu chuyện nữa. Những yếu tố cốt lõi nội dung của truyện được kể lại là chính và những yếu tố miêu tả và biểu cảm chỉ kết hợp, dựa vào đó để phát triển thêm. Như vậy yếu tố kể là rất quan trọng trong một văn bản tự sự.


II. Luyện tập
1. Một số đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm.

– Trong truyện Lão Hạc: “Lão hút xong, đặt xe điếu xuống, quay ra ngoài thở khói…Sau một điếu thuốc lào, óc người ta tê dại đi trong mỗi đê mê nhẹ nhõm. Lão Hạc ngồi lặng lẽ, hưởng chút khoái lạc cỏn con ấy…”
– “ Buổi mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh, mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ. Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đương có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học ”… ( Thanh Tịnh)

2. Viết một đoạn văn kể về phút giây đầu tiên khi em gặp lại một người thân sau một thời gian xa cách.

Một buổi sáng mùa thu, những tia nắng buổi ban mai khẽ lùa qua kẽ lá lung linh rồi cả những cơn gió hiu hiu thổi khiến mái tóc dài của tôi tung lên nhè nhẹ. Ánh mắt tôi như có giọt sương đọng trên mi trước khung cảnh mênh mông của cánh đồng lúa quê ngoại mà đã không biết tự bao giờ tôi chưa có cảm giác này. Một nơi thanh bình, nơi gắn liền với tuổi thơ của tôi. Mắt tôi rung rung như vỡ òa khi trở về nơi thân thuộc, nhìn xa xa tôi đã thấy mái nhà tranh ẩn sau những lũy tre kia, mái nhà tôi đã được nghe bà kể truyện, được bà à ơi những câu ru buổi trưa hè. Tôi chạy tới, bước vào cổng một gương mặt thương nhớ hơn hai năm nay tôi chỉ gặp trong những giấc mơ hiện ra khiến tôi vô cùng xúc động. Tôi vứt cái túi sách, chạy ào đếm ôm cái thân hình gầy gò sương gió của ngoại và kêu lên: Ngoại ơi! Tôi hỏi ngoại trong lời nghẹn ngào, ngoại có khỏe không, ngoại dạo này gầy quá,  ngoại có nhớ con không..? và đôi dòng nước mắt trào ra. Ngoại đặt tay lên má tôi, nói nhỏ nhẹ: Cháu gái ngoại lớn quá rồi, ngoại rất nhớ, rất nhớ con bé hay nghịch của ngoại…

Bởi Cô Bình

Dạy văn quan trọng nhất là truyền cảm hứng. Giáo viên say mê môn văn thì bằng mọi cách làm cho học sinh cũng cảm thấy hay, rung động như mình.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *